تاریخچه کلاه در ایران

خلاصه اینکه روزی در این سرزمین همه کلاه به سر بوده اند. از شاهان که تاج و نیم تاج روی سر داشتند تا کشاورزان و جنگ اوران.یکی را زرین کلاه نام نهادند یعنی همان کسی که تاج بر سر دارد و یکی را آهن کلاه یعنی مرد جنگی و شجاع که کلاه خود روی سرش میگذارد و به جنگ دشمن میرود. شاید با خودتان فکر کنید که تاج به سر داشتن تجربه ی بسیار متفاوت با حسی عالی بوده اما باید به عرضتان برسانم که در گذشته های خیلی دور اکثر آن تاجها به قدری سنگین بوده اند که با طناب از سقف آویزانشان می کردند و شاه نگون بخت ساعتها با استرس اینکه نکند سقف بریزد زیر آن مینشسته. 

شاید برایتان جالب باشد که بگوییم در گذشته به مردان و پسران “کلاه به سر” نیز گفته میشده و اگر خانواده ای در نبود مرد خانه یا پسر بزرگش بی پناه میشده و نانی نداشته ، مردم میگفتند این خانه “کلاه به سر ندارد” و یواشکی به آنها کمک میکردند.یک اصطلاح قدیمی دیگر “کلاه را زمین زدن ” بوده است. در آن زمان اگر کسی حرف بی ربطی میزد،این اصلاح را به اون میگفتند ،به این معنا که چون حرف بی ربطی زده ای خودت کوتاه بیا. 

اصطلاح دیگری که احتمالا خیلی شنیده اید “کلاه را باد بردن” است. در گذشته در شهرهایی مثل مرند و تبریز که بیشتر اوقات باد می امده ، مردم شهر کلاهشان را با دستمالی به سر می بستند تا باد آنرا نبرد زیرا هم از بی کلاهی خجالت می کشیدند هم معتقد بودند کسی که کلاهش را باد ببرد یعنی هرچه داشته از دست داده.

حالا شما کلاهتان را قاضی کنید (یعنی منصفانه قضاوت کنید. مثل کسی که به جای کلاه قاضی روی سرش نشسته باشد) و بگویید که : آیا فکر میکردید که روزی روزگاری داشتن کلاه از داشتن نان شب واجب تر بوده باشد؟ اگر پاسخ شما “بله” هست، فورا “کلاهتان را زمین بزنید”. هر وقت این اصطلاح را به کسی بزنند به این معنی هست که میگویند کوتاه بیا (زیرا حرف بی ربطی زده است)

اصطلاح رایج دیگری که خیلی بکار برده میشه ، “کلاهش را باد برد” هست که این هم برای خودش داستانی دارد. در گذشته در شهرهایی مثل مرند و تبریز که باد زیاد می امده، مردم کلاهشان را با دستمالی به سر میبستند تا باد نبرد (مخصوصا زمانی که کلاه لگنی و شاپو مد شده بود) زیرا معتقد بودند کسی که کلاهش را باد ببرد، هر چی داشته از دست داده. علاوه بر همه ی این توضیحات ،این کلمه یکی از واژگانی است که متنوعترین ضرب المثل ها و اصطلاحات ،با معانی گوناگون و حتی متضاد را در زبان شیرین فارسی ساخته است که در ادامه به ان میپردازیم.

از دیگر مثل های معروف با این واژه میتوان به “دوختن کلاه ازین نمد “به معنای سواستفاده از فرصت پیش امده، اشاره کرد.

“کلاه احمد بر سر محمود گذاشتن” >>> با وام گرفتن از کسی ، وام دیگری را پرداخت میکند.
“کلاه از سر کسی افتادن”>>> از شدت سرگرمی بی خود شدن

“کلاهت را بالا بذار” >>> به معنای بیشتر حواست را جمع کن !!

“کلاه شرعی گذاشتن”>>> این اصطلاح زمانی استفاده میشود که شخصی میخواهد به نفع خودش احکام شرعی را جور دیگری تفسیر کند و در ظاهر کلک بزند و کار حرام خود را حلال نشان دهد.برای مثال رشوه دادن حرام است و برای موجه نشان دادن ان میگویند:”رشوه نیست،هدیه است.” بیاد داشته باشیم که تغییر نام کارها، از قبح و زشتی ان کار کم نمیکند.

“کلاهش پس معرکه است”>>> به معنای عقب ماندن از دیگران و پیشرفت نداشتن.

برای اشنایی با امثال و حکم بیشتر اینجا کلیک کنید.